Notarialny Rejestr Testamentów (w skrócie NORT) został utworzony przez Krajową Radę Notarialną na podstawie uchwały Nr VII/46/2011 Krajowej Rady Notarialnej z dnia 4 czerwca 2011 w sprawie utworzenia rejestru testamentów i zasad jego funkcjonowania. Jego uruchomienie nastąpiło w dniu 5 października 2011 roku. NORT podobnie, jak większość rejestrów testamentów funkcjonujących w Europie stosuje w praktyce zasady ustanowione w Konwencji z Bazylei z 1972 roku o stworzeniu systemu rejestracji testamentów (niezależnie od tego czy dane państwo przyjęło tę konwencję).

Podstawowym celem NORT było uproszczenie i przyspieszenie procedury spadkowej. W sytuacji bowiem jeśli testament nie jest zarejestrowany, to po śmierci testatora spadkobiercy mogą, jedynie pytając w danej kancelarii notarialnej, uzyskać informację, czy u tego konkretnego notariusza zmarły sporządził testament. Taka informacja dotyczyć będzie jednak tylko testamentu sporządzonego u tego konkretnego notariusza i to w ciągu ostatnich dziesięciu lat. To jeden z powodów, dla których Krajowa Rada Notarialna stworzyła i zachęca do rejestrowania testamentów w NORT. Umożliwia ono bowiem, po śmierci testatora, łatwe i szybkie ustalenie miejsca złożenia testamentu, którego w przeciwnym wypadku spadkobiercy mogą w ogóle nie odnaleźć. Celem zatem tego Rejestru jest z jednej strony zmniejszenie ryzyka, że testament pozostanie nieznany lub będzie ujawniony z opóźnieniem, a z drugiej strony - ułatwienie ujawnienia testamentu po śmierci testatora. Rejestr zawiera informacje o zarejestrowanych testamentach, natomiast nie zawiera treści testamentów.

 

WPIS

Rejestr jest prowadzony w formie elektronicznej. Wpisu może dokonać jedynie notariusz. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że wpis w NORT pozostaje niejawny przez cały czas życia testatora.

Przy okazji sporządzania testamentu warto pomyśleć o zarejestrowaniu go w Notarialnym Rejestrze Testamentów. Można wpisać tam każdy testament, który jest zdeponowany u notariusza. Rejestracja testamentu w NORT jest bezpłatna.

Notarialny Rejestr Testamentów zawiera najważniejsze informacje dotyczące tych dokumentów. Wśród nich znajdują się dane testatora, data umieszczenia informacji o dokumencie w bazie danych oraz dane kancelarii notarialnej, w której dokument został zdeponowany.

Przedmiotem zarejestrowania w NORT może być:

- testament sporządzony w formie aktu notarialnego (testament notarialny) oraz

- testament własnoręczny, jeżeli jest przechowywany przez notariusza.

Notariusz rejestruje testament wyłącznie na wniosek testatora, złożony:

- bezpośrednio w testamencie notarialnym,

- w protokole przyjęcia testamentu własnoręcznego na przechowanie, albo

- w oddzielnym protokole, jeśli przedmiotem rejestracji jest testament notarialny dotychczas nie zarejestrowany lub testament własnoręczny przechowywany już przez notariusza, który ma go zarejestrować.

Wpis w NORT pozostaje niejawny za życia testatora, z zastrzeżeniem, że tylko testator za życia może otrzymać informacje dotyczące własnych testamentów.

Wpis testamentu w NORT wykreśla się na każdy wniosek testatora, a także z urzędu, w przypadku zwrócenia przechowywanego testamentu testatorowi.

Wpis testamentu w NORT może także być wykreślony po upływie 100 lat od daty jego zarejestrowania.

Rejestracja testamentu odbywa się wyłącznie przez notariusza, na wyraźny wniosek spadkodawcy. Informacja o zarejestrowaniu dokumentu w NORT musi być obowiązkowo podana w akcie notarialnym, który zawiera w sobie oświadczenie ostatniej woli danej osoby. Nie ma zatem możliwości, aby testator mógł samodzielnie wprowadzić swój testament do omawianego rejestru – dostęp do niego posiada wyłącznie notariusz. Co ciekawe, wniosek o zarejestrowanie testamentu może zostać złożony w każdym czasie, niekoniecznie w chwili jego sporządzenia. Dopuszczalne jest zatem, że testator wystąpi do notariusza ze stosownym wnioskiem nawet kilka lat po tym, jak sporządził u niego swój testament.

Testamenty ujawnione w NORT mogą być usuwane w każdej chwili – oczywiście na wyraźny wniosek spadkodawcy. W praktyce taka sytuacja pojawia się najczęściej, gdy klient zastępuje dotychczasowy dokument jego nową wersją (gdy dokonywane jest odwołanie poprzedniego testamentu i sporządzenie nowego).

 

POSZUKIWANIE

NORT umożliwia przeszukiwanie systemu po numerze PESEL spadkodawcy i podjęcie próby odnalezienia pozostawionego przez niego ewentualnego testamentu notarialnego lub własnoręcznego.

Notarialny Rejestr Testamentów nie zawiera informacji o treści testamentu, ani danych osobowych spadkobierców. Potwierdza on jedynie fakt, że określona osoba sporządziła testament i złożyła dyspozycję jego rejestracji oraz wskazuje, w której kancelarii notarialnej można otrzymać wypis tego dokumentu.

Dostęp do treści testamentu i możliwość stwierdzenia dziedziczenia na jego podstawie wymaga wykazania interesu prawnego na ogólnych zasadach prawa spadkowego.

Wnioskodawcą może być w zasadzie każda osoba, jednak aby notariusz mógł rozpocząć poszukiwania w NORT, niezbędne jest złożenie wniosku oraz przedłożenie odpisu aktu zgonu spadkodawcy. Z przeszukiwań notariusz sporządza protokół, w którym znajduje się informacja o liczbie znalezionych testamentów oraz kancelarii notarialnej, w której zostały one sporządzone, ewentualnie o braku zarejestrowanych testamentów. Należy pamiętać, że NORT nie zawiera danych spadkobierców powołanych do dziedziczenia, ani treści pozostawionego testamentu – aby uzyskać te informacje, niezbędna jest wizyta w kancelarii, w której sporządzono ostatnią wolę zmarłego. Dostęp do treści aktu notarialnego wymaga jednak wykazania interesu prawnego wnioskodawcy – można powołać się np. na fakt bycia potencjalnym spadkobiercą testatora lub członkiem jego najbliższej rodziny. Innymi słowy, aby uzyskać informację o pozostawionym testamencie, wnioskodawca musi przedstawić odpis aktu zgonu danej osoby – bez takiego dokumentu żaden notariusz nie podejmie się czynności poszukiwawczych w rejestrze. Dopuszczalne jest przy tym posługiwanie się innym dokumentem potwierdzającym śmierć spadkodawcy (np. prawomocnym postanowieniem danego sądu lub przetłumaczonym dokumentem zagranicznym).

Informacja udzielana przez NORT o każdym zarejestrowanym testamencie zawiera:

1) numer wynikający z kolejności wpisu w rejestrze,

2) datę dokonania wpisu,

3) datę oraz miejsce sporządzenia testamentu notarialnego

4) imiona, nazwisko i siedzibę kancelarii notariusza, a jeżeli testament notarialny sporządził zastępca notariusza, także imiona i nazwisko zastępcy.